Kaspersky-nin qlobal hesabatına* əsasən, rəqəmsal zorakılıq qurbanlarının təxminən 60%-i buna yaxınları tərəfindən məruz qaldıqlarını bildirib. Söhbət daha çox dostlar (15%), hazırkı (10%) və keçmiş (6%) partnyorlar, həmkarlar (8%) və ailə üzvlərindən (7%) gedir.
Dostları, partnyorları və ya qohumları tərəfindən rəqəmsal istismara məruz qalmış respondentlər əksər hallarda yaxınlarına qarşı oxşar davranışlar göstərdiklərini etiraf ediblər. Bu, rəqəmsal istismarın tez-tez qarşılıqlı olduğunu və gündəlik ünsiyyətin bir hissəsinə çevrildiyini göstərə bilər.
“Kaspersky-nin hesabatındakı məlumatlar məişət zorakılığı qurbanları ilə işimizdə müşahidə etdiyimiz tendensiyalarla əsasən uyğun gəlir. Nijni Novqorod Qadın Böhran Mərkəzində zənglərin 72%-i həyat yoldaşı və ya partnyoru, 10%-i valideynlər və ya qohumlar, 18%-i isə yadlar da daxil olmaqla, digər insanlar tərəfindən törədilən zorakılıqlarla bağlıdır. Rəqəmsal zorakılıq tez-tez yaxın dairələr tərəfindən nəzarət, təqib və psixoloji təzyiq vasitəsinə çevrilir. Eyni zamanda, həm Rusiya üzrə, həm də beynəlxalq statistika göstərir ki, qadınlar onlayn zorakılıq da daxil olmaqla, müxtəlif zorakılıq formalarına qarşı ən həssas qrup olaraq qalırlar, — deyə “Nijni Novqorod Qadın Böhran Mərkəzi – qadınlara və onların ailələrinə dəstək” Nijni Novqorod Vilayət İctimai Təşkilatının sədri Anastasiya Yermolayeva bildirib.”
Problem haqqında məlumatlılıq səviyyəsi yaşa görə dəyişir. Smartfonlar və daimi internetə çıxış dövründə böyüyən “zumer”lərin 81%-i «rəqəmsal istismar» termini ilə tanış olduqlarını və təxminən 60%-i son bir ildə bunun ən azı bir forması ilə qarşılaşdıqlarını bildirib. Bu, bütün yaş qrupları arasında ən yüksək göstəricidir. “Beybi-bumer”lər arasında (1946-1964-cü illər arasında anadan olanlar) respondentlərin yalnız 64%-i bu termini bildiyini qeyd edib.
Bütün yaş qruplarında qadınlar rəqəmsal mühitdə narahatlıq və kövrəklik hissləri barədə daha çox məlumat veriblər. Qadın respondentlərin 62,5%-i internetdə özlərini təhlükəsiz hiss etməyib. Kişilər arasında isə bu göstərici 54% olub.
«Kiberzorakılığın qurbanı olmaq ümumiyyətlə ağrılı bir təcrübədir. Cinayətkar tanıdığınız biri olduqda, bu, zorakılığıa tanımadığınız biri tərəfindən məruz qalmaqdan daha travmatik olur. Kiberzorakılıq partnyor və ya dost tərəfindən başlandıqda buna cavab olaraq yaranan qorxu, qəzəb, nəzarətin itirilməsi, çarəsizlik, başqalarına inamın itirilməsi və çaşqınlıq daha da şiddətlənir, çünki bütün bunlar xəyanət təcrübəsi ilə daha da ağırlaşır. Bundan əlavə, bu, çox vaxt texnologiyadan istifadə edərək keçmiş səhvlərin qisasını almaq cəhdi ola bilər (keçmiş partnyorlar və ya işçilər tərəfindən kiberqisas): indi, münasibəti sonlandırarkən bu ssenarini nəzərə almaq və əvvəlcədən təhlükəsizlik tədbirləri görməyə çalışmaq vacibdir», — deyə Milli Tədqiqat Universitetinin Ali İqtisadiyyat Məktəbinin Təhsil İnstitutunun Müasir Uşaqlıq Tədqiqatları Mərkəzinin direktoru və Psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru Aleksandra Boçaver qeyd edib.
“Kibertəhlükəsizlik baxımından rəqəmsal sui-istifadə hallarının təxminən 60%-nin qurbana yaxın insanlardan qaynaqlanması müdafiə yanaşmasını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirir. Bu təhdidlər çox vaxt ənənəvi kiberhücumlara bənzəmir: onlar gündəlik ünsiyyətdə, etibarlı cihazlarda baş verir və bəzən hesablara və ya məlumatlara ortaq girişi əhatə edir. Bu, onların aşkarlanmasını daha da çətinləşdirir və bu cür sui-istifadə hallarını daha az nəzərə çarpan edir. Buna görə də, əsas rəqəmsal gigiyena qaydalarına riayət etmək, giriş və icazələri idarə etmək və etibarlı təhlükəsizlik vasitələrindən istifadə etmək xüsusilə vacibdir”, — deyə Kaspersky GReAT-ın aparıcı mütəxəssisi Tatyana Şişkova bildirir.
Kaspersky tövsiyə edir:
- rəqəmsal zorakılığa məruz qaldığınızdan şübhələnirsinizsə, bunu görməzdən gəlməyin. Mümkün olduqda hadisələri qeyd edin və vəziyyət gərginləşmədən kömək alın;
- rəqəmsal məkanınızı qoruyun: güclü, unikal şifrələrdən istifadə edin, mümkün olduqda bütün xidmətlərdə ikifaktorlu identifikasiyanı aktivləşdirin və hesabınızın məxfilik parametrlərini müntəzəm olaraq nəzərdən keçirin;
- “stalker” proqramlarını aşkarlaya və şübhəli fəaliyyət barədə sizi xəbərdar edə bilən təhlükəsizlik həllərindən istifadə edin. Məsələn, pulsuz Android üçün Kaspersky tətbiqi rəqəmsal nəzarət vasitələrini aşkar etməyə kömək edir və simsiz etiketlər də daxil olmaqla naməlum “Bluetooth” cihazları barədə məlumatlandırır;
- lazım gələrsə, qaynar xətlərdən, böhran mərkəzlərindən və ya yaxınlarınızdan dəstək alın;
- mümkün olduqda başqalarına kömək edin: əgər zorakılğın şahidi olursunuzsa və dəstək təklif edə və ya kiminsə müraciət edə biləcəyi yeri tövsiyə edə bilirsinizsə, bunu edin.
Kaspersky – informasiya təhlükəsizliyi təchizatçıları və zorakılıq qurbanlarını dəstəkləyən qeyri-kommersiya təşkilatlarını özündə birləşdirən “Stalker” Proqramları ilə Mübarizə Koalisiyasının (Coalition Against Stalkerware) təsisçi üzvüdür. Koalisiya haqqında ətraflı məlumatı Coalition Against Stalkerware veb-saytında əldə edə bilərsiniz.
* «Görünməz nəzarət və ya rəqəmsal zorakılıq nədir?» adlı sorğu Kaspersky-nin daxili tədqiqat mərkəzi tərəfindən 2025-ci ildə Avstriya, Braziliya, Çin, Kolumbiya, Fransa, Almaniya, Yunanıstan, Hindistan, İndoneziya, İtaliya, Malayziya, Meksika, Mərakeş, Portuqaliya, Rusiya, Serbiya, İspaniya, Böyük Britaniya və ABŞ-dan olan 7600 respondent arasında aparılıb.
